Info-brief mei 2008

Als een groot verlies jou of een naaste treft;

informatie en inspiratie voor jezelf en je omgeving

Het gebeurt bijna iedereen. Je maakt een ingrijpende gebeurtenis in je leven mee, zoals het overlijden van een dierbare, een ziekte, een echtscheiding of een ontslag. Hierdoor wordt je leven zo op z’n kop gezet, dat je met een heleboel verwarrende gevoelens en gedachten wordt geconfronteerd. En probeer dan de draad van het leven maar weer op te pakken. Dat kan heel zwaar zijn en veel tijd en energie kosten.

Veel mensen denken dat rouw- of verliesverwerking alleen voorkomt bij het verwerken van het overlijden van een dierbare. Maar uit onderzoek en uit de praktijk is gebleken, dat iedereen die een moeilijke of ingrijpende gebeurtenis meemaakt, met een rouwproces wordt geconfronteerd. Elk groot verlies kan een rouwproces veroorzaken. Rouwen is eigenlijk het proces om een gebeurtenis die buiten jezelf heeft plaatsgevonden, binnen in jezelf tot werkelijkheid te laten worden.

Ingrijpende gebeurtenissen als overlijden van een dierbare, ziekte, echtscheiding of ontslag, die in ieder mensenleven voorkomen, kunnen aanleiding geven tot een rouwproces. Het kunnen immers alle vier grote verliezen zijn. Een dierbare is overleden en zal nooit meer terug komen. Een echtscheiding of een scheiding tussen jou en andere dierbaren door welke reden dan ook, is iets wat een grote verandering in je leven teweeg brengt. Het verwerken van een ziekte is ook een vorm van verliesverwerking. Eerst was je gezond en ging alles zoals je wenste. Dan word je ziek en ziet het leven er heel anders uit. En dan ontslag: je hebt ergens jarenlang gewerkt, en ineens, door b.v. economische omstandigheden, verlies je je baan. Dit is vaak ook een groot verlies voor veel mensen. En geeft dus ook een vorm van rouwproces.

Hoe kun je een rouwproces bij jezelf of bij een naaste herkennen en erkennen? Daar ga ik in dit artikel dieper op in.

Mevrouw Dr. Elisabeth Kübler-Ross (1926-2004) was de autoriteit op het gebied van rouw- en verliesverwerking. Zij heeft na jarenlang onderzoek vijf stadia van rouwverwerking vastgesteld. De vijf stadia – ontkenning, woede, marchanderen, depressie en aanvaarding- vormen samen een proces waarin je leert leven met het verlies dat je hebt geleden. Het zijn handvatten die je kunnen helpen enige grip te krijgen op je gevoelens en ze thuis te brengen. Niet iedereen maakt alle stadia door, en niet iedereen doorloopt ze in de beschreven volgorde. Vaak gaan mensen van het ene stadium over in het andere stadium en dan weer terug, en dat meerdere malen. Er staat voor het doorlopen van een stadium geen tijd. Sommige mensen blijven maanden in een stadium hangen, anderen zijn er in een half uur doorheen. Door het herkennen, benoemen en erkennen van de gevoelens die horen bij de verschillende stadia (ook fasen genoemd) kan inzicht ontstaan. Dit inzicht zorgt ervoor dat je beter toegerust bent om leven en verlies het hoofd te bieden. Hieronder ga ik op de verschillende stadia in.

Ontkenning

Na een verlies reageer je instinctief met het ontkennen ervan. Dit is een natuurlijke bescherming, die ervoor zorgt dat de betekenis van een verlies langzaam tot je door kan dringen. Je hele bestaan wordt immers aan het wankelen gebracht door een ingrijpende gebeurtenis.

Woede

Dit is een natuurlijk gevoel om ‘nee’ te zeggen tegen dingen die we niet willen. Ongeloof kan omgezet worden in woede. Er kan woede ontstaan op alles en iedereen in de omgeving. Het is een moeilijke fase, zowel voor de persoon die de woede voelt als voor de omgeving.

Marchanderen

Dit is een poging om het onvermijdelijke uit te stellen, om het verlies ongedaan te maken. Het is een soort van onderhandelen: ‘als ik die verjaardag nog haal, dan is het goed en leg ik me erbij neer’. Dat laatste blijkt echter niet te gebeuren. Marchanderen gaat vaak gepaard met schuldgevoelens.

Depressie

Moeheid, uitputting, geen belangstelling voor de omgeving, tranen, schuldgevoelens, machteloosheid. Dit zijn allemaal facetten die bij deze fase horen en aangeven hoe intens de pijn is.

Aanvaarding

Dit is beseffen dat iemand (of iets) definitief uit je leven verdwenen is. Aanvaarding betekent niet berusting maar erkenning. Erkennen dat er een wond is die voortaan een deel van je leven is.

De meeste mensen doorlopen deze stadia van het rouwproces in de loop van de tijd na het verlies dat ze geleden hebben. De boodschap aan iedereen die met deze gevoelens te maken krijgt is, dat je er niet van hoeft te schrikken. Ze mogen er zijn, voel ze en kijk er met liefde en respect naar. Liefde en respect voor jezelf, voor alles wat je kwijtgeraakt bent en voor je eigen geschiedenis. Wees niet bang om je verdriet te koesteren. Door met liefde en mildheid naar jezelf en naar je verlies te kijken, kun je doorgaan met leven. Geef jezelf in ieder geval de tijd om door het hele proces heen te gaan. En vraag je omgeving ook om die tijd. Zoek hulp als je het gevoel hebt in het proces te blijven steken.

Steun van familieleden, vrienden en anderen is van groot belang bij het accepteren van en aanpassen aan het verlies. Uit onderzoek en uit de praktijk blijkt, dat mensen die veel steun krijgen, hun verlies sneller verwerken en minder gezondheidsklachten hebben dan mensen die weinig steun krijgen. Het kan mensen veel troost bieden als ze het verdriet kunnen delen en er erkenning voor krijgen. Luisteren en er zijn voor iemand die verdriet heeft is volgens mij een van de mooiste dingen die je voor je medemens kunt doen.

In een van mijn volgende info-brieven zal ik ingaan op ‘do’ en ‘do not’ voor jezelf en je omgeving tijdens het doorlopen van een rouwproces.

Loop je met een vraagstuk over dit thema rond, dan nodig ik je uit contact met mij op te nemen (malka@madido.eu of 06-41206126).

-----------------------------------------------------

MaDiDo Counselling & Coaching is gespecialiseerd in het begeleiden van mensen die prive of zakelijk vastlopen door een ingrijpende gebeurtenis als overlijden van een dierbare, ziekte, (echt)scheiding of ontslag. Ik help mensen hun gedachten en gevoelens op orde te brengen en de draad van het leven weer op te pakken. Hoe ik dat doe, zal in een van mijn volgende info-brieven aan de orde komen.

-----------------------------------------------------

Bronnen en interessante links:

Elisabeth Kubler-Ross & David Kessler, Over Rouw, ISBN 9789026319624

Basiscursus EKR

W.H. Monsma, Stresscounselling cursusboek NTI/Stichting Counselling Nederland.